نیشابور چکیده ای از ایران بزرگ

نیشابور شهری است که قدمت آن را به اندازه تاریخ کهن حیات بشری دانسته اند اما آنچه که تا کنون براساس یافته های باستان شناسان مشخص گردیده این است که قدمت تمدن و تاریخ این شهر باستانی به هزاره سوم پیش از میلاد باز می گردد و به تعبیری روشن تر این سرزمین بیش از پنج هزار سال قدمت دارد.

نیشابور در دوره تاریخی پیش از اسلام همواره مورد توجه اشکانیان و ساسانیان بوده و به ویژه در دوره ساسانیان با وجود آتشکده آذربرزین مهر اهمیت مذهبی ویژه ای داشته است. تاریخ نگاران عرب زبان و فارسی زبان در کتب معتبر تاریخی به اهمیت این شهر در دوران پس از اسلام نیز اشارات زیادی داشته اند و نیشابور بر پایه همین ویژگی ها در عصر صفاریان و طاهریان به عنوان پایتخت ایران بزرگ انتخاب شده است. همچنین این ابر شهر تاریخی در قرون سوم تا پنجم و ششم هجری قمری جایگاه ویژه ای در ابعاد علمی در جهان اسلام داشته و مشاهیر بسیاری نیز تربیت یافته این شهر می باشند و نیشابور زمانی معروف به شهر کتابخانه ها و نظامیه ها نیز بوده است. در خشش این شهر که حوزه گسترده ای داشته تا قرن هفتم ادامه یافته و پس از آن با حمله وحشیانه قوم مغول، انوار شکوهمند تمدن و تاریخ این دیار خاموش گشت که مدتها بعد با همت مردان و زنان غیور آن، مجدداً رشد و احیاء خود را آغاز نمود.

 

موقعیت جغرافیایی

شهر نیشابور یکی از شهرهای مهم استان خراسان رضوی است که در ۷۷۰ کیلومتری شرق تهران و ۱۲۷ کیلومتری غرب مشهد واقع شده‌ و مسیر بین‌المللی ریلی و جاده‌ای آسیایی (جاده ابریشم) از این شهر عبور می‌کند. نیشابور همچنین از طریق جاده محلی علاوه بر شهرهای مسیر بین‌المللی با شهرهای کاشمر، فیروزه، قوچان، کدکن، عشق آباد و تربت حیدریه ارتباط دارد. نیشابور از طرف شمال به کوه بینالود، از غرب به شهرستان سبزوار، از شرق به فریمان و شهرستان مشهد و از جنوب به کاشمر متصل می باشد. جمعیت این شهر بنا بر سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ برابر ۲۰۶ هزار نفر بوده که در سال 1387 و با الحاق چندین روستای بخش مرکزی این جمعیت به 276 هزار نفر بالغ شده است که بدین ترتیب پس از شهر مشهد دومین شهر پرجمعیت استان خراسان رضوی به شمار آمده و همچنین جزو یکی از سی و پنج شهر پرجمعیت ایران می باشد.

 

وضعیت آب و هوا

هوای این شهر درشمال و جنوب مغایر و متفاوت است. در شمال که کوهستانی است هوا نسبتا سرد می باشد. در فصول بهار و پاییز وزش بادهای شدید موسمی و محلی، اراضی مزروعی و محصولات کشاورزی دستخوش آسیب وآفت می گردد. البته تفاوت آب و هوای نیشابور به خاطر وسعت بسیار چشمگیرش می‌باشد. مثلا در بخش سر ولایت که در نواحی کوهستانی قرار دارد هوا به مراتب سردتر از بلوک عشق آباد است که در منطقهٔ کویری قرار دارد. بطور کلی چگونگی آب و هوای نیشابور توسط دو عامل مهم تعیین می گردد.

1. با توجه به توده‌های مهم هوا (جریان‌های هوایی سیبری، مدیترانه‌ای، شمالی و غربی اقیانوس اطلس، موسمی اقیانوس هند و صحرایی عربستان) که به طور کلی شمال شرق کشور را تحت تاثیر خود قرار می دهند.

2. ارتفاع و جهت رشته کوههای بینالود و کوه سرخ که دشت نیشابور را احاطه کرده اند.

 

نقاط گردشگری شهرستان نیشابور

آرامگاه حکیم عمر خیام نیشابوری

خواجه امام حجت الحق حکیم عمربن ابوالفتح عمربن ابراهیم خیامی مشهور به خیام، ریاضی دان، فیلسوف، منجم، شاعر ویکی از بزرگترین دانشمندان و از مفاخر ملی ایران است که در دوازدهم محرم الحرام سال 439 هجری قمری در نیشابور متولد و در سال 527 هجری قمری دارفانی را وداع گفت. شهرت خیام در دنیا بیش ازآنکه مدیون اندیشه های شگرف این حکیم فرزانه در ریاضیات باشد تحت تاثیر رباعیات دلنشین وی است. خيام اغلب به تدريس حكمت و مطالعه در علوم رياضي اشتغال داشته است و گاه اشعاري مي سروده، كه از جمله آثار او رساله هايي در جبر و مقاله (جبر خيام)، في شرح ما اشكل من مصادرات اقليدس، مختصري در طبيعيات، در وجود و چند رساله ديگر از جمله نوروزنامه مي باشد. آرامگاه این فیلسوف در پنج کیلومتری شرق نیشابور در مجاورت امامزاده محمد محروق (ع) و در باغی دلنشین و مصفا قرار دارد. این بنا که الهام گرفته از اشکال هندسی می باشد در ادوار مختلف دستخوش تغییر و تخریب گردید تا آنکه در سال 1341هجری شمسی توسط انجمن آثار ملی ایران طراحی و ساخته شد.

 

آرامگاه شیخ فرید الدین عطار نیشابوری

فریدالدین محمدبن ابراهیم عطار نیشابوري در سال 540 هجری قمری در قریه کدکن از توابع نیشابور قدیم پا به عرصه وجود نهاد. عطار از کودکی اهل درد و عرفان بود و در دوران زندگی خود محضر بسیاری از مشایخ را دریافت. او قسمتی از عمر خود را به رسم سالکان طریقت در سیر و سفر گذراند. عطار از نظر کثرت آثار ادبی و عرفانی در شمار پرکارترین مشاهیر ایران زمین به شمار می رود. تذکره الاولیاء، منطق الطیر، الهی نامه، اسرار نامه و بسیاری از آثار منحصر بفرد دیگر از جمله تاليفات اوست. عطار در سال 618 هجری قمری به دست سپاهیان وحشی مغول به شهادت رسید. نخستین بنای آرامگاه عطار اندکی بعد از شهادت او توسط قاضی القضات یحیی بن صاعد از بزرگان نیشابور ساخته شد، سپس امیر علی شیر نوایی وزیر سلطان حسین بایقرا عمارتی دلگشا بر روی آرامگاه عطار بنا کرد و در سال 1314 هجری شمسی انجمن آثار ملی اقدام به کاشیکاری و مرمت و تزیین آن نمود.

 

آرامگاه كمال الملك

محمد غفاري فرزند ميرزا بزرگ كاشاني ملقب به كمال الملك يكي از استادان برجسته و مطرح نقاشي ايران بود كه در زمان مظفرالدين شاه مي زيست و در سال 1329 هجري قمري به كمك حكيم الملك مدرسه صنايع مستظرفه را تاسيس كرد و به پرورش استعدادها همت گماشت. وي پيوسته مي گفت من هرقدر به شاگردانم هنر آموختم خود نيز از آنان چندان فراگرفتم. مخالفت هاي متقابل مدرسه و كشمكش هاي دولت با مرحوم استاد و اولياي فرهنگ و معارف وقت چنان شديد شد كه در نهايت مجبور به استعفا از رياست مدرسه گرديد و متعاقب آن چندي بعد در 22 ارديبهشت 1307به ملك خود در حسين آباد نيشابور رفت و تا آخر عمر در آنجا ماندگار شد و سرانجام در سال 1319 هجري شمسي به ديار باقي شتافت و در جوار شيخ عطار به خاك سپرده شد.

 

کاروانسرای شاه عباسی

قدمت این بنا مربوط به دوره صفویه بوده و در دوره قاجاریه و اوایل دوره پهلوی به عنوان محل نگهداری فقرا و ایتام استفاده مي شده است هم اکنون کاروانسرای مزبور به عنوان مرکز عرضه صنایع دستی و موزه حیات وحش مورد استفاده قرار گرفته که اغلب صنایع دستی و سوغات نیشابور در این بخش به گردشگران عرضه می شود. نوع بنای فوق، چهار ايواني با پلان مربع شكل و يك حياط مركزي می باشد كه 24 حجره پيرامون حياط قرار دارد.

 

بازار سرپوشیده

این بنا از جمله بازارهای منحصر بفرد در استان خراسان است که قدمت آن به دوره صفویه می رسد این بازار تنها قسمت باقیمانده از بازار بزرگی است که از حوالی دروازه مشهد شروع و به دروازه عراق منتهی می شده و متاسفانه بخش اعظم آن از بین رفته است در داخل این بازار تعدادی سرا، کاروانسرا، تیمچه و حمام قرار دارد.

 

باغ و عمارت امین الاسلامی

این خانه ـ باغ در گذشته متعلق به مرحوم ابوالحسن امين الاسلامی بوده و امروزه در خیابان امام خمینی (ره) در مجاورت باغ ملی نیشابور واقع گردیده است. بنای واقع در میان باغ با زیربنای تقریبی 1200 مترمربع در دو طبقه ساخته شده و فضاهایی نظیر سالن مرکزی، اتاقها، پیش خوان ستون دار، سردابه و غیره در آن دیده می شود. عمارت امین الاسلامی و باغ پیرامون آن با درختان بلند مثمر و غیرمثمر از جمله چنار، کاج شمشاد، توت، گردو و... در زمان پهلوی ساخته شده و الگویی از هنر باغ سازی اصیل ایرانی است.

 

بقعه امامزاده محمد محروق (ع)

محمدبن زیدبن علی بن الحسین (ع) از نوادگان امام سجاد (ع) در نیشابور به فرمان خلیفه عباسی در سال 200 هجری قمری به شهادت رسید و پیکر پاکش به دستور بیدادگران سوزانده شد. آرامگاه این امامزاده در فاصله دو کیلومتری شهر نیشابور در مجاورت مرقد شاعر نامی ایران خیام نیشابوری قرار دارد بارگاه مقدس امامزاده محروق به دلیل اسناد روایی معتبر و توجه داشتن فقهای بزرگ به این امامزاده در همه ایام مملو از حضور عاشقان اهل دل اعم از زاير و مجاور می باشد.

 

مجموعه مذهبی، تاریخی قدمگاه رضوی

شادمانه ترین لحظات پرغرور و سرخوشانه ترین اوراق تاریخ نیشابور در دویستمین سال هجرت نبوی با قلمدان های گوهرآگین مردم این سامان رقم خورد و آن هنگامی بود که نیشابورهشتمین خورشید ولایت، حضرت امام رضا (ع) را چونان نگین انگشتری در میان گرفت. روستای سرخک یا حمراء یا ده سرخ آن ایام و قدمگاه امروز يادمان افتخار آمیز لحظه های متبرکی است که آن امام همام، نماز ظهر را دراین محل اقامه و گلبانگ تکبیر را در زیر آسمان فیروزه گون نیشابور طنین انداز نمودند.

 

آرامگاه بی بی شطیطه

شطیطه زنی بود از قبیله قدیسان و هم تبار با پرواپیشگان که به پایمردی، خلوص، ناب اندیشی و دینمندانه زیستن معروف بود. وی در نیشابور قرن دوم هجری به عنایت وکرامت ویژه هفتمین خورشید امامت و ولایت حضرت امام موسی کاظم (ع) جاویدان شد. جایگاه رفیع این بانوی پرهیزگار به حدی است که مسلمانان از اقصی نقاط به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس به زیارت شخصیت والا و با فضیلتش نایل می گردند.

 

بقعه امامزاده حسین اصغر (ع)

بقعه شاهزاده حسین اصغر (ع) از فرزندان چهارمین امام همام حضرت علی بن حسین (ع) بر بلندای کوهی در نزدیکی روستاهاي برزنون و گرماب واقع در 60 کیلومتری شمال غربی نیشابور قرار دارد که همه ساله میعادگاه خیل بی شمار زايران آن حضرت در فصل های بهار و تابستان می باشد.

 

آرامگاه فضل بن شاذان

این فقیه عالیقدر یکی از متکلمان و متفکران بزرگ تشیع و از مشعل داران فقه جعفری در خراسان بود که امات و ولایت ائمه بزرگوار امام محمد تقی (ع) و امام علی النقی (ع) و امام حسن عسگری (ع) را درک نموده و معروف به صحابی حضرتشان می باشد. وی به سال 261 هجری قمری وفات نمود و در هنگام حیات 180 کتاب در موضوعات مختلف به رشته تحریر درآورده که حدود 48 عنوان از آثار مکتوب ایشان موجود می باشد. با توجه به اینکه فضل بن شاذان دارای مقام علمی و مذهبی بالایی می باشد و به ویژه اینکه مورد توجه خاص امام حسن عسگری (ع) بوده است لذا در میان مسلمانان به خصوص شیعیان و اردتمندان به ساحت مقدس اهل بیت عصمت و طهارت (عليهم السلام) جایگاه قابل احترامی دارد. آرامگاه فضل بن شاذان در شش کیلومتری شرق نیشابور قرار دارد.

 

مسجد جامع نیشابور

این مسجد یکی از بناهای با ارزش دوره تیموری است که به سال 899 هجری توسط پهلوان علی کرخی فرزند بایزدی کرخی ساخته شد. این مسجد چهار ایوانی دارای 3 مدخل ورودی و خروجی است که در سمت شمال، شرق و غرب مسجد قرار دارند و مسجد را به محلات قدیمی شهر ارتباط می دهند. بر روی دو پایه ایوان ورودی مسجد دو قطعه سنگ دارای کتیبه با تاریخ 1021هجری قمری نصب شده است. این اثر ارزشمند در قهرست آثار ملی ایران ثبت گردیده است.

 

مناطق دیدنی نیشابور

به دلیل وجود ارتفاعات بینالود در شمال شهرستان نیشابور ییلاقات مصفا و دل انگیز زیادی در حاشیه جنوبی این ارتفاعات وجود دارد که از جذابیت فوق العاده ای برخوردار بوده و وجود آب فراوان در این ییلاقات، باغات ومزارع بسیار زیبا و جذابی را پدید آورده که پذیرای خیل عظیم مسافران و گردشگران در فصول مختلف سال می باشد. از جمله این ییلاقات می توان به ییلاقات درود، خروین، گرینه، چناران، آبشار بار، برف ریز، صومعه، کلیدر، بوژان، غار، رود، میرآباد، حصار و دیزباد نام برد.

 

اردوگاه بین المللی شهید رجایی باغرود

این اردوگاه که با گنجایش بیش از پنج هزار نفر و چندین هکتار مساحت، مقام دوم اردوگاه های کشور را داراست، از مناطق زیبا و بسیار دل انگیز دامنه ارتفاعات بینالود می باشد. اردوگاه باغرود دارای امکانات فرهنگی، رفاهی و جاذبه هایی از جمله سد بزرگ خاكی، دریاچه قایقرانی، دریاچه پرورش ماهی، هواپیمای گلایدر، مزارع زعفران واحد زنبورداری و تولید عسل، باغات میوه، فضای سبز، استادیوم ورزشی، سالن آمفی تئاتر، میادین ورزشی روباز، آب نماها و مرکز پرورش گل و گیاه و سایر قسمتها می باشد.

 

مسجد چوبین

این مسجد که در ایران و جهان منحصر بفرد می باشد، 200مترمربع زیربنا دارد و در ساختمان آن حدود13 تن از انواع چوبهای صنعتی به کار رفته و کاملاً با تکنیك ها و استاندارهای روز جهان مطابقت دارد به طوری که با وجود ساختمان چوبی در مقابل زلزله هایی با قدرت 7 تا 8 درجه در مقیاس ریشتر مقاومت کرده و در صورت مراقبت از آن تا صدها سال سالم باقی خواهد ماند. این مسجد دارای دو مناره به ارتفاع 13 متر و شامل کتابخانه، موزه، رستوران، آلاچیق، نانوایی، آشپرخانه، وضوخانه و سوئیت می باشد که همگی از چوب است. مجتمع فرهنگی، سیاحتی، اقامتی دهکده چوبین در جاده اسحاق آباد (پنج کیلومتربعد از آرامگاه فضل بن شاذان) در جوار روستای محمد آباد واقع گردیده است.

 

روستای بوژان

یکی از مناطق زیبا و مصفای دامنه بینالود روستای بوژان می باشد که در شش کیلومتری شمال شرقی شهر و در مسیر جاده نیشابور به مشهد قرار دارد. این روستای تاریخی که ازسوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری ایران و مناطق مهم جذب توریست و گردشگر معرفی شده است دارای باغهای دلنشین، رودخانه ای پرآب و مناظری بدیع و زیبا می باشد که نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند.

 

افلاک نمای خیام

افلاک نمای حکیم عمرخیام یکی از بزرگترین طرح های علمی و نجومی کشور محسوب می شود. مجموعه اخترشناسی و افلاک نمای خیام که دارای طراحی علمی، فرهنگی و گردشگری با زیربنای بیش از يازده هزار مترمربع و در محوطه ای بالغ بر 80 هزار مترمربع در حال احداث می باشد، ویژگی های کاملاً منحصر بفرد و خاصی دارد که قطعاً در سطح کشور بی نظیر است و در سطح نمونه های مطرح جهانی از جهت ویژگی های معماری ایرانی، اسلامی یقیناً نمونه ای مثال زدنی در میان افلاک نماهای بزرگ دنیا خواهد بود. قطر کره افلاک نما 30 متر و ارتفاع آن 27 متر از کف و ظرفیت آن 270 نفر می باشد، علت طراحی این مجموعه در چنین ابعادی بزرگ، در درجه اول اهمیت شخصیت والای حکیم عمرخیام نیشابوری و تاثیربی بدیل وی در تاریخ نجوم و ریاضی جهان است که طبعاً هر مجموعه مرتبط با نام بزرگ این دانشمند عظیم الشان می باید در بردارنده عظمت این شخصیت باشد انگیزه بعدی در اقدامی چنین سترگ همت والا و علاقه و مشارکت صمیمانه مردم فرهنگ دوست نیشابور، شخصیت های علمی و رجال فرهنگی، سیاسی نیشابور و کشور در داخل و خارج بوده است.

 

سوغات نيشابور

در زمان ‹‹ ابوسعيد ابو‌الخير ›› و ‹‹ قشيري ›› اهميت اقتصادي نيشابور و تحفه‌هايي كه از این شهر مي‌بردند چنان بود كه پياپي، قافله‌اي با انواع مال‌التجاره وارد شهر مي‌شد و با انواع صنايع مردم اين شهر از جمله ‹‹ نسيج پنبه ای›› و ‹‹ ابريشمين ›› و ديگر چيزها خارج مي‌شد. هم‌اكنون با وجود معادن فيروزه در اين شهر، كه از بهترين فيروزه‌هاي جهان است، اين سنگ گرانبها در شمار سوغاتي است كه از نيشابور به سراسر جهان مي‌رود. ‹‹ ريواس ›› نيز از ديگر سوغات آن است كه گياهي خودرو بوده و در فصل بهار بر دامنه كوهستانها مي‌رويد. از آن مي توان مربا، شربت، خورش و ... تهیه کرد.